Netcongestie: grip op energie begint achter de meter

Drie ontwikkelingen die het speelveld veranderen 

Nieuwe wet- en regelgeving biedt bedrijven concrete handvatten. Dit zijn drie ontwikkelingen die nu al relevant zijn.

1. Congestiemanagement: capaciteit slim verdelen 

Congestiemanagement is een mechanisme waarbij bedrijven met energieoverschot op bepaalde tijdstippen deze kunnen aanbieden aan bedrijven met een tekort. Een vergistingsbedrijf dat elektriciteit produceert en dat aanbiedt op momenten dat het net overvol dreigt te raken. Een productiebedrijf dat zijn verbruik op drukke uren tijdelijk terugschroeft in ruil voor een vergoeding. Zo ontstaat er beweging op een net dat vastloopt. 

Deelname is in principe vrijwillig, maar de grens voor verplichte deelname schuift op. Bedrijven met meer dan 60 MW contractvermogen doen al verplicht mee. Voor aansluitingen boven de 1 MW wordt deelname steeds vaker als voorwaarde gesteld, zeker in regio's waar het net zwaar belast is. In de regio Utrecht geldt die verplichting al voor een groot aantal zakelijke klanten. 

Congestiemanagement kent vier fases, oplopend in impact. In fase 0 is er weinig aan de hand. In fase 2a, waar veel gebieden inmiddels in zitten, geven bedrijven dagelijks op hoeveel vermogen ze de volgende dag kunnen afstaan en tegen welk tarief. Bij fase 2b, als extreme prijzen de marktwerking verstoren, kan worden overgegaan op gereguleerde tarieven. 

De verwachting is dat flexibiliteit op termijn de standaard wordt: wie een aansluiting aanvraagt, krijgt ook de vraag hoe het net wordt ontlast. 

2. Alternatieve transportrechten: meer ruimte dan je denkt 

Een tweede belangrijke ontwikkeling is de opkomst van alternatieve transportrechten. Wie een grootverbruikaansluiting heeft (groter dan 3×80A), heeft een contract met de netbeheerder. Lang bestond er maar één variant: het vaste transportrecht, ook wel het firm contract. Tegenwoordig zijn er vier alternatieve contractvormen, elk passend bij een ander verbruiksprofiel. 

Tijdsblokgebonden contract: toegang tot extra vermogen in specifieke tijdvensters, bijvoorbeeld van middernacht tot zes uur 's ochtends. Ideaal voor bedrijven die processen kunnen verschuiven naar de nacht, energie kunnen opslaan en overdag inzetten, of hun wagenpark willen laden. Zo groeit het bedrijf, ook zonder extra dagtarieven. 

Volledig variabel transportrecht: de dag van tevoren wordt bekend hoeveel extra energie de volgende dag beschikbaar is en op welke tijdstippen. Dit vraagt om grote flexibiliteit in bedrijfsvoering en is het meest geschikt voor bedrijven met veel eigen opwek, opslag en goede processturing. 

Tijdsduurgebonden contract: beschikbaar op het landelijke net (TenneT). In 85% van de tijd mag het extra gecontracteerd vermogen gewoon worden gebruikt. In de overige 15% moet het worden teruggeschroefd, een dag van tevoren bekend. 

Energievolumegebonden contract: nog niet beschikbaar, omdat dit eerst in de wet moet worden opgenomen, maar op termijn interessant voor bedrijven waarbij koelen en vriezen een grote energiepost zijn. Het contract garandeert een hoeveelheid kWh voor de volgende dag. De timing wordt de dag ervoor bepaald. 

Met name bij variabele en tijdsafhankelijke transportrechten zijn slimme energiemanagementsystemen (EMS) essentieel om het verbruik automatisch af te stemmen op de beschikbare capaciteit. 

3. Wegingsfactoren: slim plannen loont 

Zakelijke klanten betalen nu een vast tarief per kWh aan de netbeheerder, ongeacht het tijdstip. Dat verandert. Netbeheerders introduceren wegingsfactoren: uurtarieven die variëren met de belasting van het net. In de zomer kan energie 's middags tien keer zo goedkoop zijn als in de winter op een drukke ochtend. Op basis van het conceptvoorstel dat nu bij ACM (Autoriteit Consument & Markt) ligt.

Voor het landelijke net is dit al ingevoerd. Het effect is zichtbaar: bedrijven verschuiven hun verbruik al merkbaar. Voor regionale netten gaat het naar verwachting in 2028 in. Naar verwachting geldt het per 1 januari 2029 ook voor kleinverbruikaansluitingen en consumenten. 

Onderzoek van onafhankelijk adviesbureau CE Delft maakt het concreet: een bedrijf dat niets doet, betaalt zo'n 10% meer voor zijn netwerktarief. Een bedrijf dat actief stuurt, bespaart 10%. Dat is een potentieel concurrentievoordeel van 20%. Voor bedrijven die nu al veel in de piekuren zitten, kan dat verschil nog aanzienlijk groter uitpakken. 

Een eerste stap: kijk naar de huidige netfactuur en bepaal welk aandeel de componenten kWh en kWh-max uitmaken. Die tarieven gaan de komende jaren flink stijgen.